Entertainment Travel 

श्रीनगरमधील पर्यटन स्थळे.

Share This Post

श्रीनगर ही भारताच्या जम्मू आणि काश्मीर राज्याची उन्हाळी राजधानी व राज्यातील सर्वाधिक लोकसंख्येचे शहर आहे. श्रीनगर शहर काश्मीर खोऱ्यात झेलम नदीच्या काठावर वसले असून ते जम्मूच्या २५० किमी उत्तरेस व दिल्लीच्या सुमारे ८०० किमी उत्तरेस स्थित आहे. २०११ साली श्रीनगरची लोकसंख्या सुमारे १२ लाख होती. श्रीनगर ऐतिहासिक काळापासून येथील रम्य हवामान, अनेक सरोवरे इत्यादींसाठी एक लोकप्रिय पर्यटनस्थळ राहिले आहे. या लेखाच्या माध्यमातून आम्ही तुम्हाला श्रीनगरमधील पाच प्रमुख स्थळांविषयी माहिती देणार आहोत. श्रीनगर पर्यटन करताना तुम्ही या पाच पर्यटन ठिकाणांना नक्की भेट दिली पाहिजे.

१) निशात बाग

निशात बाग हे जम्मू-काश्मीरमधील प्रसिद्ध पर्यटनस्थळांपैकी एक आहे. श्रीनगरच्या मोगल गार्डनमधील निशात बाग ही सर्वात मोठी बाग आहे या बागेत पूर्व-मुघल काळातील काही अवशेष सापडतात. गोपी तीर्थ नावाच्या निशात बागच्या मागे धबधबा वाहतो आणि बागेत वाहणार्‍या कालव्याच्या चांगल्या आणि स्वच्छ पाण्याचा स्त्रोत आहे. जम्मू-काश्मीर राज्यातील श्रीनगर शहरात निशात बाग ही मोगल बाग आहे. श्रीनगरच्या मोगल बागांमध्ये निशात बाग ही सर्वात मोठी बाग आहे. ही बाग नूरजहांचा भाऊ आसिफ खान यांनी १६३३ मध्ये बनविली होती. ही बाग डाळ तलावाच्या काठावर वसली आहे. निशात बागला विविलास-वाटिका म्हणून देखील ओळखले जाते. श्रीनगरच्या जिल्हा मुख्यालयापासून ११ किमी अंतरावर निशात बाग आहे. निशात बागेतुन तलावाचे दृश्य तसेच इतर अनेक सुंदर देखावे पाहायला मिळतात. मोगल काळातील काही अवशेष निशात बागेत आढळतात. गोपी तीर्थ नावाच्या निशात बागच्या मागे धबधबा वाहतो आणि बागेत वाहणार्‍या कालव्याच्या चांगल्या आणि स्वच्छ पाण्याचा स्त्रोत आहे.

२) अमरनाथ

अमरनाथ हे हिंदूंचे एक प्रमुख तीर्थक्षेत्र आहे. जम्मू-काश्मीर राज्याच्या श्रीनगर शहराच्या ईशान्य दिशेस ते १४१ किमी अंतरावर समुद्रसपाटीपासून ३८८८ मीटर (१२७५७७ फूट) उंचीवर आहे. या गुहेची लांबी (खोलीच्या आतील बाजू) १९ मीटर आणि रुंदी १६ मीटर आहे. ही गुहा सुमारे १ फूट क्षेत्रावर पसरली आहे आणि ही गुहा ११ मीटर उंच असून ती हजारो भाविकांसाठी आहे. निसर्गाची आश्चर्यकारक बाब म्हणजे अमरनाथ गुहा, भगवान शिवातील एक प्रमुख मंदिर आहे. अमरनाथ या ठिकाणाला तीर्थस्थानही म्हणतात. एका पौराणिक कथेनुसार भगवान शिव यांनी पार्वतीला अमरत्व (जीवन आणि मृत्यूची रहस्ये) सांगण्यासाठी ही गुहा निवडली होती. मृत्युंजय शिव जो मृत्यूवर विजय मिळवितो तो अमर आहे, म्हणूनच त्याला ‘अमरेश्वर’ देखील म्हणतात. सामान्य लोक ‘अमरेश्वर’ याला अमरनाथ म्हणतात. अमरनाथ यात्रेच्या उत्पत्तीविषयी इतिहासकारांचे मत भिन्न आहे. काही लोकांचा असा समज आहे की हे ऐतिहासिक काळापासून चालू आहे, तर काही लोक म्हणतात की याची सुरूवात अठराव्या आणि एकोणीसव्या शतकात मलिक किंवा मुस्लिम मेंढपाळांनी केलेल्या पवित्र गुहेच्या शोधानंतर झाली. आजही त्या मुस्लिम मेंढपाळाच्या वंशजांना चतुर्थ नैवेद्य अर्पण केले जाते.

३) जामा मशिद

जम्मू काश्मीरमधील श्रीनगर शहरात स्थित काश्मीरमधील जामा मशिदी सर्वात मोठी मशिदी आहे. श्रीनगरमधील सर्वात जुन्या मशिदींपैकी एक आहे. हे १४०० सालात बांधले गेले. श्रीनगर जामा मशिदीची वास्तुकला अत्यंत आश्चर्यकारक आहे. याची लांबी ३८४ फूट आणि रुंदी ३८ फूट आहे. या मशिदीत तीस हजार लोक एकत्र प्रार्थना करू शकतात. स्थानिक लोक या मशिदीला ‘फ्राइडे मस्जिद’ म्हणून ओळखले जाते.इसवी सन १४०४ मध्ये जामा मशिदी बांधण्यासाठी सुलतान सिकंदर यांनी ६९३ मध्ये महाराज तारपदींनी बांधलेले एक प्रसिद्ध मंदिर तोडले आणि त्यातील सर्व सामग्री मशिदीच्या बांधणीत टाकली. जुन्या काळातील वादांमुळे ही मशिदी बर्‍याच वेळा नष्ट झाली. प्रत्येक वेळी ते पुन्हा तयार केले गेले. महाराष्ट्राच्या प्रताप सिंगने त्यांच्या देखरेखीखाली शेवटच्या वेळी हे बांधकाम केले, तेव्हापासून आजतागायत ते ठीक आहे. ही मशिद भारतीय साहित्य आणि मुस्लिम कलाकृतींचा समावेश असलेले एक अद्वितीय धार्मिक केंद्र आहे. श्रीनगरमधील जामा मशिदीचे काम ब्रिटिशांनी केले होते, ज्याला ‘इंडो-सारासेनिक आर्किटेक्चर’ म्हणून ओळखले जाते. या आश्चर्यकारक रचनेचा परिणाम असा आहे की या मशिदीच्या शिखरावर घुमट नाही, जे बहुतेक वेळा प्रत्येक मुस्लिम कलाकृतींमध्ये आणि धार्मिक ठिकाणी वापरले जाते. या मशिदीचे मुख्य दर्शन क्षेत्र म्हणजे प्रार्थना सभागृह आहे, जे ३७० खांबांवर उभे आहे. हे सर्व खांब गंधसरुच्या जाड देठांनी बनविलेले आहेत. इथली शांतता आणि आजूबाजूच्या गोंगाटातील बाजारपेठ यात बरेच फरक आहेत, परंतु हीच गोष्ट पर्यटकांना सर्वाधिक आकर्षित करते. जामा मशिदीत भरपूर जागा आहे, ज्यामध्ये एकावेळी ३०,००० लोक बसून नमाज करु शकतात.

 

 

४) हरी पर्वत किल्ला

जम्मू आणि काश्मीरच्या श्रीनगरमधील डाळ तलावाच्या पश्चिमेला हरी पर्वत किल्ला आहे. काश्मीरच्या पुरातत्व विभाग या किल्ल्याची देखरेख करतो. येथे येण्यासाठी पर्यटकांना प्रथम विभागाच्या परवानगीची आवश्यकता असते. हा किल्ला १८ व्या शतकात अफगाण राज्यपाल मुहम्मद खान यांनी बांधला होता. नंतर, १९९० मध्ये महान मुघल सम्राट अकबर यांनी या किल्ल्याभोवती भिंती बांधल्या. पौराणिक कथेनुसार हरि पर्वत पूर्वी एक मोठा तलाव असायचा, ज्याला भयंकर राक्षस जलोभावाने पकडले होते आणि तो लोकांना छळ करीत असे. लोकांनी आई सती यांच्या मदतीची विनंती केली. माता सतीने एका पक्ष्याचे रुप धारण केले आणि राक्षसाच्या डोक्यावर एक छोटा दगड फेकला, जो नंतर हळूहळू वाढला आणि राक्षसाच्या डोक्यावर चिरडला. सध्या जम्मू काश्मीरचा पुरातत्व विभाग या किल्ल्याची देखभाल करीत आहे. पर्यटकांना या ठिकाणी भेट देण्यासाठी आणि दर्शनासाठी विभागाकडून परवानगी घ्यावी लागते. हरी पर्वत किल्ल्याजवळ इतर अनेक मुख्य आकर्षणे आहेत, जसे की लाल मंडी स्वारट यार आणि शरिका देवी मंदिर आहे. इतिहासकारांच्या अभ्यासासाठी ही एक उत्तम वास्तू आहे.

 

५) परी राजवाडा

‘परी महल’ जम्मू-काश्मीरमधील प्रसिद्ध पर्यटन स्थळांपैकी एक आहे. हा महल पुरातन वास्तूंसाठी अतिशय प्रसिद्ध आहे. जम्मू आणि काश्मीरच्या निर्मितीच्या काळात श्रीनगर राज्य, दारा शिकोह यांनी सतराव्या शतकात बांधलेली इतर नावे ‘पेरी का धाम’, ‘परी महल बाग’ आणि ‘फेरी पॅलेस’. बागेत ६ टेरेस आहेत. इतर बागांप्रमाणेच परी वाड्यातही पाणीपुरवठा होतो. जम्मू-काश्मीरची राजधानी श्रीनगरमधील डाळ तलावाजवळ परी महल आहे. ११ व्या शतकात बांधलेला ‘चश्म-ए-शाही बाग’ च्या वरच्या भागात हा राजवाडा आहे. हा वाडा मुगल सम्राट शाहजहांचा मोठा मुलगा दारा शिकोह यांनी बांधला होता. परी महलला ‘परी धाम’, ‘परी महल बाग’ आणि ‘परी पॅलेस’ म्हणून देखील ओळखले जाते. हा वाडा ऐतिहासिकदृष्ट्याही महत्त्वाचा आहे. हे प्राचीन स्मारकांसाठी प्रसिद्ध आहे. दारा शिकोह यांनी आपल्या सूफी शिक्षक मुल्ला शाह बदाखशीच्या सन्मानार्थ येथे बौद्ध मठही बांधला, ज्याला नंतर ज्योतिष शास्त्रामध्ये रूपांतरित केले गेले.असे मानले जाते की प्राचीन काळी धबधबे असायचे. परी महल पूर्वी खगोलशास्त्र आणि ज्योतिष शिकण्याचे केंद्र होते. या बागेची एकूण लांबी व रुंदी अनुक्रमे १२२ मीटर आणि ५२.५ मीटर आहे..छतांवर पाण्याच्या टाक्या असून त्या भूमिगत पाण्याने भरल्या आहेत..बागेत एक अंकुर आणि लॉन आहे, जिथे अनेक प्रकारात विविध प्रकारची फुले व फळे लावले जातात. सहा खाडीची ही बाग आश्चर्यकारक आहे, पर्यटकांसाठी येथे येऊन काही सुंदर क्षण घालवणे हे संस्मरणीय आहे. परी महल हा आजही जम्मू-काश्मीर राज्याचा गौरव आहे.

श्रीनगर मधील लीडर नदीच्या खोऱ्यातील रत्न म्हणून ओळखले जाणारे पहेलगाम लीडर नदीच्या दोन्ही तिरावर वसले आहे. आशियातील सर्वाधिक केशराचे उत्पादन येथे होते. येथील डोंगर उतरणीवर पाईन्सची गर्द झाडी आहे. छोटे छोटे झुलते पूल येथील आकर्षण आहे. या भागात साड्या स्वस्त मिळतात. तर येथील रस्त्याच्या दुतर्फा क्रिकेटच्या बॅट्स तयार करण्याचे कारखाने आहेत. श्रीनगर म्हटलं की केशर आणि अक्रोडाची आठवण येतेच. तसाच तिथला कावा म्हणजेच काश्मिरी चहा देखील प्रसिद्ध आहे. कडाक्याच्या थंडीत कावाची मदत होते. आलं आणि वेलची घालून उकळल्यानंतर त्यात केशर आणि तुकडे घातले जातात. कावा तयार करण्यासाठी खास प्रकारच्या किटल्यांचा वापर केला जातो. कावा काही काळ गरम राहण्यासाठी त्यात कोळसा ठेवला जातो. त्याचबरोबर श्रीनगरमधील आवडता खाद्यपदार्थ म्हणजे कबाब! आणि खास करून खिम्याचे कबाब. काश्मिरी दम आलू देखील लोकप्रिय आहे. छोटीशी लाकडी घरे, घराबाहेर बांधलेली खेचरे पाहण्यासाठी आणि येथील स्वर्गसौंदर्याचा आनंद घेण्यासाठी आपल्या आयुष्यात एकदा तरी श्रीनगरला भेट द्यायला हवी.